Чаму "Зялёная прэмія" важная менавіта цяпер?
Падчас вайны і жудасных падзей вакол грамадству часам становіцца проста не да экалогіі – пытанні чысціні паветра, вады ці захавання жывёльнага свету адыходзяць на другі план. Але, як трапна адзначыла падчас адкрыцця цырымоніі камунікацыйная менеджэрка Зялёнай Сеткі, Альянсу "Зялёная Беларусь" Яніна Мельнікава, вайна рана ці позна скончыцца, а вось працэсы, якія адбываюцца з навакольным асяроддзям, маюць бясконцы характар. Наступствы змянення клімату ці экалагічных памылак застаюцца з чалавецтвам на стагоддзі.
"Яскравы прыклад гэтага – нядаўняе 40–годдзе аварыі на ЧАЭС. Адзіная памылка на адным аб’екце змяніла і працягвае змяняць лёсы мільёнаў людзей. Менавіта таму праца журналістаў, якія не працуюць непасрэдна ў экалагічных арганізацыях, але бачаць і падымаюць гэтыя тэмы, з’яўляецца сапраўдным учынкам. Гэта магутны інструмент уплыву на свядомасць", – упэўнена Яніна Мельнікава.
Сёлета на конкурс даслалі больш за 40 прац ад дзясяткаў аўтараў і рэдакцый. Журы, у склад якога ўвайшлі як эксперты–эколагі, так і прафесійныя медыяменеджэры, працавала ў складаным рэжыме.
Як адзначыла каардынатарка Зялёнай Сеткі і сябра журы Ірына Сухій, з кожным годам узровень кампетэнцыі і экалагічнай граматнасці беларускіх журналістаў расце: "Практычна не было матэрыялаў, напісаных без разумення тэмы. Мы рады адзначыць найлепшых, каб астатнія развіваліся і з’яўлялася яшчэ больш тэкстаў, якія ўцягваюць чытача."
Старшыня праўлення зарэгістраванай у Польшчы арганізацыі Nierusz Natura Уладзімір Зуеў, які таксама ацэньваў працы, падкрэсліў, што ствараць якасны экалагічны кантэнт для беларускіх масмедыя ў выгнанні – гэта вялікая каштоўнасць. Аўтары выкарыстоўвалі глыбокі падыход: экспертныя інтэрв’ю, статыстыку і паказвалі праблемы праз прызму ўспрымання звычайных людзей.
Пераможцы "Зялёнай прэміі — 2026" і іх матэрыялы
Журы размеркавала сертыфікаты першай ступені па чатырох ключавых катэгорыях:
Наступствы аварыі на ЧАЭС
Найвышэйшую адзнаку атрымаў відэасюжэт журналісткі "Радыё Свабода" Юліі Коцкай пад назвай "Чернобыль: катастрофа, которую хотят скрыть". Гэты відэаматэрыял уздымае складаныя пытанні гістарычнай памяці і радыяцыйнай бяспекі. Аўтарка закранае тэму засакрэчанай гісторыі, распавядаючы пра маўчанне савецкіх уладаў, якое каштавала тысяч жыццяў, і аналізуе, чаму сёння ў Беларусі чарнобыльскія наступствы зноў імкнуцца замоўчваць.
Энергетычная бяспека і энергетычная незалежнасць Беларусі
Найбольшую колькасць балаў набраў аналітычны тэкст журналісткі выдання Hrodna.life Ганны Уладзіміравай – "Ці будзе ў Беларусі бясплатная электраэнергія з новай АЭС?". Нагодай для матэрыялу сталі гучныя абяцанні гродзенскага міліцыянта на сустрэчы з грамадзянамі, які паабяцаў хуткае жыццё "як у Эміратах" з бясплатным святлом з–за будаўніцтва новых энергаблокаў. Прыцягнуўшы ананімнага эксперта, які шмат гадоў адпрацаваў у энергетыцы ў Беларусі, журналістка праз лічбы і факты разбурыла гэтую прапагандысцкую карцінку. Матэрыял даводзіць, што пасля запуску БелАЭС тарыфы для насельніцтва толькі выраслі, агульная эфектыўнасць энергасістэмы пагоршылася з–за "лішніх магутнасцяў", а сама атамная станцыя абцяжарыла краіну велізарнымі крэдытнымі абавязкамі перад Расіяй.
Змяненне клімату і кліматычная адаптацыя
У намінацыі перамог рэпартаж журналісткі Ex-press.live Анастасіі Баброўскай – "Города превращаются в сковородки во время жары. Как Борисов и Жодино сталкиваются с новой климатической реальностью". Анастасія паказала наступствы глабальнага пацяплення на прыкладзе канкрэтных беларускіх гарадоў. У інтэрв’ю з экспертам па ўстойлівым гарадскім развіцці Іванам Шчадраўком тлумачыцца, што павышэнне сярэдняй тэмпературы ў краіне на адзін градус – гэта сур’ёзны зрух, який прыводзіць да засух, анамальных хваляў спякоты і рэзкіх паводак. Рэпартаж звяртае ўвагу на лакальныя рызыкі Барысава і Жодзіна, праблемы састарэлых ліўнёвак і важнасць азелянення, а таксама дае практычныя парады жыхарам.
Захаванне біяразнастайнасці
Найлучшым матэрыялам журы прызнала працу журналісткі BG.media Вікторыі Скабічэўскай – "Летучие мыши в городах Беларуси: почему гибнут и как не навредить им зимой". Штуршком для гэтага экаасветніцкага расследавання стала трагічная лютаўская гісторыя ў Салігорску, дзе супрацоўнікі МНС і кіраўніцтва мясцовай гімназіі з–за страху і няведання выкінулі на снег у люты мароз каля 230 кажанoў, у выніку чаго большасць з іх загінула. Аўтарка разам з эксперткай Інэсай Балоцінай развянчала змрочныя міфы пра рукакрылых, патлумачыла іх важную ролю ў знішчэнні начных насякомых–шкоднікаў і дала чытачам выразны алгарытм: як бяспечна дапамагчы кажану, калі ён трапіў у бяду, і як звязацца з навукоўцамі з рэабілітацыйнага цэнтра "Кажанаполіс".
Галасы пераможцаў: Экалогія пачынаецца з кожнага
Падчас уручэння ўзнагарод пераможцы падзяліліся сваімі эмоцыямі і прафесійнымі выклікамі.
Прадстаўніца рэдакцыі Hrodna.life, атрымліваючы ўзнагароду за Ганну Уладзіміраву, адзначыла: "Экалогія – гэта не самая папулярная тэма для сацыяльных сетак ці агульнага фокусу, але дзякуючы гэтай прэміі з’яўляецца дадатковая матывацыя пісаць. Гэта вельмі важная падтрымка, асабліва для аўтараў–пачаткоўцаў." Дарэчы, гэты аналітычны тэкст Ганны быў створаны менавіта ў межах навучальнай стажыроўкі школы журналістыкі.
Мы можам уплываць на асяроддзе, нават проста вырошчваючы зеляніну ці памідоры на балконе і адмовіўшыся ад лішніх пакетаў. Важна ствараць вакол сябе маленькую зялёную краінку
Анастасія Баброўская (Ex-press.live) шчыра прызналася, што тэма аховы навакольнага асяроддзя – гэта яе жыццё, у якім яна працуе ўжо каля 10 гадоў: "Я заўсёды ў рэдакцыі "тапіла" за тэму экалогіі, хоць прасоўваць яе часам складана. Для мяне гэты конкурс – першы досвед. Калі рыхтавала матэрыял пра адаптацыю гарадоў, вельмі глыбока пагрузілася ў экспертызу, вывучала досвед Еўропы. Экалогія пачынаецца з нас, з нашых сем’яў. Мая місія – паказаць дзецям, у яким свеце мы жывём. Мы можам уплываць на асяроддзе, нават проста вырошчваючы зеляніну ці памідоры на балконе і адмовіўшыся ад лішніх пакетаў. Важна ствараць вакол сябе маленькую зялёную краінку."
Прадстаўніца рэдакцыі BG.media, якая атрымала дыплом за Вікторыю Скабічэўскую, падкрэсліла каштоўнасць сувязі з экспертамі: "Нам заўсёды здавалася, што мы ў рэдакцыі мала пішам пра экалогію. Але дзякуючы праектам, у якія нас запрашала Яніна Мельнікава, нашы дзяўчаты вельмі актыўна ўключыліся. Гэтая праца дазволіла нам больш шчыльна і эфектыўна супрацоўнічаць з навукоўцамі і экспертамі, якія ахвотна адказвалі на нашы пытанні."
Нягледзячы на тое, што наперадзе чалавецтва чакаюць сур’ёзныя кліматычныя выклікі, удзельнікі і арганізатары "Зялёнай прэміі" застаюцца аптымістамі. Экалагічная журналістыка ў Беларусі працягвае жыць, адукоўваць і рабіць грамадства больш свядомым. Падтрымка такіх аўтараў – гэта інвестыцыя ў тое, каб захаваць краіну бяспечнай для будучых пакаленняў.