Дзе былі вядомыя беларусы падчас Чарнобыльскай катастрофы: тры асабістыя гісторыі

Алесь Ждановіч: «Мы чакалі першае дзіця, і было вельмі страшна»

Актор Алесь Ждановіч успамінае, што дзень аварыі быў незвычайна цёплым і сонечным для Мінска.

— Божачкі, як даўно гэта было… 40 гадоў прайшло. Можа, не ўзгадаю ўсё ў дэталях, бо ўсведамленне таго, што здарылася, прыйшло крыху пазней. Але памятаю, што гэта быў вельмі сонечны, цёплы для красавіка дзень.

Усё выглядала звычайна і спакойна.

— Памятаю, што мой бацька пайшоў загараць, а мы гулялі на вуліцы.

У той час сям’я чакала першае дзіця.

— Мы чакалі свайго першага дзіцёнка, і калі даведаліся, што здарылася, канешне, было вельмі страшна.

Найбольш яму запомнілася пачуццё падману.

— Я памятаю адчуванне прыкрасці ад чарговай хлусні дзяржавы, якая замоўчвала факт аварыі. Мы чарговы раз пераканаліся, што гэтай уладзе напляваць на чалавека, на яго бяспеку і жыццё.

Пасля Чарнобыля ў паўсядзённы слоўнік увайшлі словы, якіх раней людзі амаль не ўжывалі.

— Дазіметр, стронцый, цэзій, радыяцыя… І, напэўна, усёй глыбіні страшных наступстваў гэтай аварыі мы не ўсведамляем нават да сёння.

Аляксандр Памідораў: «Я пачуў пра катастрофу па радыё Швецыі»

Музыка і шоўмэн Аляксандр Памідораў у 1986 годзе заканчваў восьмы клас і ўжо рэгулярна слухаў замежныя радыёстанцыі.

— Я ўжо стала слухаў розныя галасы: Голас Амерыкі, Радыё Свабода, рускую службу BBC, Кол Ізраэль.

Увечары 25 красавіка ён, як звычайна, сядзеў каля радыёпрыёмніка і пераключаў хвалі, калі ўключаліся савецкія глушылкі.

— Калі ўключалася глушылка, пераходзіў на іншы дыяпазон, знаходзіў працяг.

Недзе пасля першай гадзіны ночы праграму нечакана перапынілі.

— Гэта было ці радыё Швецыі, ці нешта іншае. Яны сказалі: мы перапыняем праграму, бо ёсць важная інфармацыя. Нашыя датчыкі фіксуюць значнае павышэнне радыяцыйнага фону ў Еўропе. Ёсць дадзеныя, што на тэрыторыі адной з савецкіх атамных станцый, прыкладна ва Украіне, блізка да БССР, адбылася цяжкая аварыя.

Раніцай пра гэта ўжо гаварыла ўся школа.

— У нас была ранішняя зарадка, але ніхто не займаўся. Усе толькі абмяркоўвалі навіну. Не я адзін гэта чуў.

Сярод школьнікаў імгненна пачалі хадзіць страшныя чуткі.

— Ужо гучала, што 5000 трупаў у брацкай магіле, што горад Прыпяць згарэў дашчэнту. Усе толькі казалі: у Чарнобылі адбылася ядзерная катастрофа, нам усім гамон.

Пры гэтым савецкія СМІ працягвалі маўчаць.

— Але мы як моладзь… нам было і страшна, і весела адначасова. Жартавалі пра “ўспышку злева, успышку справа”, хто будзе накрывацца прасціною і паўзці на могілкі. А савецкая прэса нічога не казала.

Паліна Шарэнда-Панасюк: «Мама давала мне ёд у лыжцы вады»

Грамадская актывістка Паліна Шарэнда-Панасюк памятае вясну 1986 года праз незвычайна яркае сонца і хатнія спробы абараніцца ад невядомай пагрозы.

— Запомнілася вельмі яркае сонца падчас так званага паходу здароўя на травеньскія святы. Толькі пасля я даведалася, што гэта было радыеактыўнае сонца.

На той паход супрацоўнікаў панчошнага камбіната разам з сем’ямі адправілі ў наваколле Берасця. Сярод іх была і яе маці.

— Некалькі працаўнікоў прадпрыемства разам з дзецьмі выправіліся ў ваколіцы Берасця. Некалькі дзён мы хадзілі. 

Пазней пачалі распаўзацца чуткі пра аварыю.

— Памятаю, як мама мазала мяне ёдам, давала разбаўлены ёд у лыжцы вады.

Калі ўжо хаваць катастрофу стала немагчыма, у школе і па радыё загучала супакойваючая прапаганда.

— Казалі, што ўсё добра, усё нармальна, людзі працуюць, нават буслы па-ранейшаму гняздзяцца ў гэтых раёнах.

Але сапраўдныя наступствы былі побач.

— У нашых класах пачалі з’яўляцца дзеці з чарнобыльскіх раёнаў. А ў 1992 годзе, калі мы выпускаліся са школы, памёр хлопец-перасяленец. Я дагэтуль памятаю ягонае прозвішча – Бурштын. Ён захварэў на рак і не дажыў некалькі месяцаў да выпускнога.